Yapılandırılmamış oyun ve faydaları

Yapılandırılmamış oyunun bilişsel faydaları hakkında...

Dün yapılandırılmamış oyunun (YO) ne olduğundan bahsetmiştim, bugün de faydalarından bahsedeceğim. Bunlardan ilki çocukların bilişsel yeteneklerine yaptığı katkılar. Nedir bunlar?: 

• Serbest oyun esnasında çocuklar kendi işlerini planlama, sıraya koyma, ve karşılaştıkları durumlara göre planları gözden geçirip uyarlama gibi becerileri kullanmak zorunda kalırlar. Bunlara "yürütücü fonksiyonlar" diyoruz.  

• İkinci olarak YO ortamında çocukların kendi kendilerin karar vermek ve buna bağlı olarak sorumluluk almak için çok daha fazla fırsatları olur. Bu da kendilerine güvenlerinin gelişmesi, kararlarının sonuçlarını tecrübe etmeleri için bulunmaz bir fırsattır. 

• YO esnasında çocukların problem çözmek için de pek çok fırsatı olur. Ortam ve oyun kuralları onlar için önceden hazırlanmadığından karşılarına çıkan yeni durumlara uyum sağlamaları, problemleri çözmeleri ve bunun için de kendi fikirlerini geliştirmeleri gerekir. 

• Son olarak da hazır bulmadıkları, kendi çerçevesini ve ortamını belirleyebildikleri oyunlar onların yaratıcıklarını kullanmaları için de harika bir ortam oluşturur. 

Çocuklarımızın hayatları o kadar dışarıdan belirlenmiş olarak ilerliyor ki... Sabah kalkacakları saat, okul ortamı, teneffüsler, derslerde ne yapmaları ve ne yapmamaları gerektiği, okul sonrası aktiviteleri, yatma saatleri, yatarken yapmaları gerekenler vs. Hayatları bu şekilde geçerken büyüdüklerinde onlardan kendi işlerini bağımsızca yapabilen yetişkinler olmalarını bekleyiveriyoruz. Yetişkinliklerinde bunları yapabilmeleri için çocukken onlara bütün o becerileri korunaklı bir ortamda, yani değerlendirme, yargı ve performans kaygısı olmayan bir ortamda, denemeleri için fırsat vermemiz gerekli. Böyle bir ortam da en güzel YO sırasında oluşmaktadır. Araştırmalar da yürütücü fonksiyonların YO ile daha fazla zaman geçiren çocuklarda daha iyi geliştiğini göstermektedir. 

YO'nun ebeveynsiz zaman olmasının da hikmetleri var. Çocukların ebeveyn gözetimi olmadan, gerçekten kendi başlarına olup, sadece kendi yeteneklerine güvenmelerini sağlayacak ortamlara ihtiyacı var. Yukarıda saydığım becerileri geliştirebilmeleri için.

Bir örnekle bitireyim:

Çocuk parkında kaydıraktan kaymak yerine tırmanan bir çocuğu bunu yapmaması konusunda uyarıyorsanız eğer, kaymak için bekleyen çocuğunuzun durumu değerlendirip, kayma isteğine ket vurup, kayma planını güncelleyip, diğer çocuğun çıkmasını bekleyerek yaptığı kayma planını gözden geçirmesini, bütün bunlar sırasında kendi kendine karar vermesini ve böylelikle problem çözme kabiliyetlerini geliştirmesini engelliyor yani "yürütücü fonksiyonlarını" geliştirmesine engel oluyorsunuz demektir.

Sevgilerimle,